Detroit, thành phố Mỹ 700.000 dân đang chết mòn

Cố đô của ngành công nghiệp ô tô Mỹ, thành phố Detroit sáng giá một thời đã đệ đơn xin phá sản, mệt mỏi vì cuộc chiến với khủng hoảng tài chính, kinh tế và xã hội kéo dài.

Đây là vụ phá sản lớn nhất trong lịch sử các đô thị nước Mỹ, cả về qui mô khoản tiền nợ, cũng như số lượng cư dân thành phố. Sự sụp đổ tài chính của Detroit đã được báo hiệu từ lâu, nhưng hiện thời vẫn chưa rõ liệu biện pháp quyết liệt đến như vậy có hồi sinh được thành phố, hoặc chí ít cũng là làm chậm lại thời khắc cáo chung.

Detroit đã một thời huy hoàng với ngành công nghiệp ô tô phát triển cực thịnh.

Một nửa số người trong đô thị cũ trên 16 tuổi lâu nay không làm việc ở đâu vì chẳng đâu có việc làm. Các nhà máy sản xuất ô tô đã biến thành đống sắt gỉ đổ nát. Không có lương - không nộp thuế. Tội phạm gia tăng trong cảnh điêu tàn nghèo khổ. Cư dân tìm cách chạy khỏi Detroit. Thập niên 50, nơi đây có 2 triệu người nhưng bây giờ đã giảm 3 lần. Trong đống đổ nát của nhà hát và ga xe lửa, những kiệt tác từ các bộ sưu tập đang thu hút sự chú ý để mang bán đấu giá. Nhiều căn nhà bỏ hoang ngay cả ở trung tâm thành phố. Những vụ giết người xảy ra ở Detroit nhiều gấp 3 lần so với mức trung bình của nước Mỹ.

Cựu Thị trưởng (hiện ngồi tù vì tội tống tiền và tham nhũng) đã muốn dùng nguồn thu từ các sòng bạc để vá lấp chỗ thâm hụt kinh phí. Nhưng chẳng vị du khách nào với túi tiền lớn lại tìm đến giải trí ở nơi mà nếu có sự gì đều phải đợi cảnh sát hoặc xe cứu thương trong vài giờ đồng hồ. Để duy trì các dịch vụ khẩn cấp cũng không có tiền. Không có kinh phí cho giáo dục, trả lương hưu và các khoản trợ cấp xã hội. Thậm chí đèn đường ở đây chỉ thắp lên tại khu trung tâm.

Cả một đô thị từng nổi danh của nước Mỹ đang chết dần.

Thẩm phán khu vực Akuilayna Rosemary Ingham phán quyết rằng tuyên bố công nhận cho phá sản Detroit là bất hợp pháp và lệnh cho Thống đốc Michigan thu hồi quyết định này.

Tuy nhiên, có giả thiết rằng phán quyết của Tòa án sẽ không tác động đến quá trình phá sản, bởi trong thực tế tư pháp Hoa Kỳ hồ sơ xin phá sản được ưu tiên hơn bất kỳ các khiếu kiện dân sự. Văn phòng Công tố sẽ gửi phán quyết của Thẩm phán để xem xét tại Tòa án phúc thẩm của bang.

Nếu Detroit được công nhận phá sản, thì các tài sản của thành phố sẽ đem bán đấu giá để trả nợ.

Trong thành phố này có trụ sở của các hãng ô tô Mỹ hàng đầu như GM, Ford và Chrysler. Ban lãnh đạo Nhà Trắng đang theo dõi sát diễn biến tình hình trong thành phố một thời là biểu tương sức mạnh công nghiệp Hoa Kỳ.

VIETNAMESE.RUVR.RU/SGTT

Cú đâm của 'con tàu Trung Quốc' sẽ ra sao

Nhà kinh tế Paul Krugman, đạt giải Nobel kinh tế năm 2008, trong bài viết đăng trên tờ "New York Times" ngày 19/7, cho rằng có nhiều dấu hiệu cho thấy nền kinh tế Trung Quốc đang gặp vấn đề lớn và mang tính căn bản. Theo Krugman, hệ thống kinh tế nước này đã đạt đến giới hạn của mình, hay nói cách khác con tàu Trung Quốc sắp đâm vào Vạn lý Trường thành và câu hỏi đặt ra hiện nay là hậu quả của cú đâm này sẽ tồi tệ đến mức nào.

Theo Krugman, lực lượng lao động dư thừa của Trung Quốc đang đến lúc cạn kiệt. Ảnh: Internet

Điều rõ nhất khi so sánh Trung Quốc với các nền kinh tế khác, bên cạnh tăng trưởng nhanh, là sự không cân xứng giữa tiêu dùng và đầu tư. Hầu hết các nền kinh tế thành công đều dành một phần thu nhập hiện tại của mình cho đầu tư thay vì tiêu dùng nhằm mở rộng khả năng tiêu dùng trong tương lai. Trung Quốc thì lại khác, họ dành một phần đầu tư chỉ để nhằm mở rộng khả năng đầu tư nhiều hơn nữa cho tương lai. Phải thừa nhận rằng, tỷ lệ tiêu dùng nội địa của Mỹ lại hơi cao đạt tới 70% GDP, trong khi con số này ở Trung Quốc chỉ đạt một nửa và một nửa còn lại của GDP là nhờ vào đầu tư.

Điều gì giữ mức tiêu dùng thấp như vậy và làm cách nào mà người Trung Quốc có thể đầu tư nhiều đến thế mà vẫn không bị giảm mạnh về lợi nhuận đầu tư? Câu trả lời hiện là chủ đề gây tranh cãi gay gắt. Theo nhà kinh tế Arthur Lewis, các quốc gia ở giai đoạn phát triển kinh tế đầu tiên thường có một khu vực nhỏ hiện đại đi kèm với khu vực kinh tế truyền thống lớn hơn, trong đó có số lượng lớn “lao động dư thừa”, chủ yếu là nông dân chưa có việc làm, đóng góp vào sản lượng kinh tế tổng thể.

Sự tồn tại lực lượng lao động dư thừa này sẽ đem lại 2 tác động. Thứ nhất, trong thời gian nhất định, các quốc gia này có thể đầu tư mạnh mẽ xây dựng các nhà máy, công trình xây dựng mới mà không vấp phải quy luật lợi nhuận giảm dần vì việc đầu tư này liên tục lôi kéo lực lượng lao động mới từ vùng nông thôn. Thứ hai, cạnh tranh từ đội quân lao động dư thừa này giúp giữ chi phí lao động luôn ở mức thấp ngay cả khi nền kinh tế đã trở lên giàu có hơn. 

Thực tế, vấn đề chính kéo lùi khu vực tiêu dùng Trung Quốc có thể là do các hộ gia đình nước này không bao giờ thấy được phần lớn thu nhập được tạo ra nhờ tăng trưởng kinh tế đất nước. Một phần của nguồn thu nhập này đã rơi vào túi nhóm người có quan hệ với chính quyền, phần lớn còn lại đang nằm trong các doanh nghiệp quốc doanh. 

Mô hình này đã vận hành tốt qua vài thập kỷ nhưng nay đã tới lúc, theo Krugman, Trung Quốc cạn kiệt nguồn lao động dư thừa. Lương đang tăng lên và cuối cùng người dân bình thường bắt đầu chia sẻ "miếng bánh tăng trưởng". Nhưng điều đó cũng đồng nghĩa rằng nền kinh tế Trung Quốc đột nhiên đối mặt với nhu cầu phải tái cân bằng mạnh mẽ. Đầu tư hiện nay đang đối mặt với thực trạng lợi nhuận đột ngột giảm dù chính phủ cố làm tất cả những gì có thể; chi tiêu tiêu dùng đáng lẽ phải tăng mạnh mẽ để bù đắp cho lợi nhuận giảm đột ngột do đầu tư này.

Thế nhưng xu hướng tăng tiêu dùng mạnh mẽ là điều không thể. Yêu cầu phải tái cân bằng kinh tế đã rõ ràng cách đây nhiều năm nhưng Trung Quốc cố tìm cách trì hoãn những thay đổi cần thiết, thay vào đó, lại tiếp tục đẩy thúc đẩy kinh tế bằng việc giữ giá đồng NDT dưới giá trị và đẩy mạnh tín dụng giá rẻ ra thị trường. Các biện pháp này chỉ có thể trì hoãn "ngày định mệnh" chứ không thể bảo đảm được rằng ngày này khi đến sẽ khó khăn hơn nhiều. 

Câu hỏi đặt ra là tác động của khó khăn mà Trung Quốc đang gặp phải với kinh tế toàn cầu như thế nào? Xét giá trị thị trường, kinh tế Trung Quốc chỉ lớn hơn chút ít so với Nhật Bản và bằng khoảng một nửa kinh tế Mỹ hoặc châu Âu. Như vậy, quy mô là lớn chứ không phải cực lớn và nếu trong bối cảnh bình thường, thế giới có thể vượt qua được những tác động mà khó khăn kinh tế Trung Quốc mang lại. 

Nhưng thật không may là vào thời điểm này, châu Âu vẫn đang chìm trong suy thoái, thất nghiệp cao, hệ thống tài chính chưa ổn định; kinh tế Mỹ đã sáng sủa hơn nhưng tốc độ phục hồi tăng trưởng còn khiêm tốn. Những khó khăn Trung Quốc gặp phải có thể đẩy nền kinh tế toàn cầu vào bầu không khí u ám hơn.


TTK/Báo Tin Tức

Ôm mãi thành tích mấy triệu tấn gạo xuất khẩu làm gì?

Nguyên phó thủ tướng Nguyễn Công Tạn cho rằng, nếu giảm 2 triệu ha đất trồng lúa thì giá gạo sẽ tăng lên gấp 1,5-2 lần hiện nay. Như thế, nông dân mới có lãi thật và được hưởng đúng giá trị do mình làm ra.

Nguyên Phó thủ tướng Nguyễn Công Tạn đã trả lời phỏng vấn một số tờ báo về nền nông nghiệp Việt Nam hiện nay, và đề xuất một số giải pháp tháo gỡ khó khăn cho nông dân, đầu ra và giá cả cho nông sản, chúng tôi xin lược đăng một số ý kiến của ông Tạn về vấn đề này.

- Tiền phong: Sau thành tựu lớn như vươn lên vị trí nước xuất khẩu gạo nhất nhì thế giới, những năm gần đây nông nghiệp VN đã chững lại thậm chí, đối mặt với khó khăn và điệp khúc “được mùa rớt giá”. Điều này bắt nguồn từ đâu, thưa ông?

Ông Nguyễn Công Tạn: Thế những từ năm 2000 trở lại đây sự phát triển của nền nông nghiệp chậm dần lại, đặc biệt là giai đoạn 5 năm gần đây, nền nông nghiệp chững lại. Trong khi đó, chúng ta bị động đối phó và lúng túng khi chưa tìm ra giải pháp để thay đổi.

Nguyên nhân của những khó khăn hiện tại không phải từ mấy năm gần đây, mà là hệ quả của một quá trình phát triển. Nhìn tổng thể thì các tiềm năng của cơ chế chính sách (khoán 10), tiềm năng từ đặc tính của nông dân VN (cần cù, chịu khó) chúng ta đã cơ bản khai thác hết. Đối với tiềm năng của khoa học kỹ thuật hiện mới chỉ phát huy được khoảng 30%.

Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Công Tạn. Ảnh: TPO.

VN vươn lên là nước xuất khẩu lúa gạo hàng đầu thế giới là một thành tựu lớn. Nhưng chúng ta lại dừng ở đó và thỏa mãn quá lâu. Trong khi đó, cơ chế chính sách với đất lúa chưa được giải quyết để phát huy hết tiềm năng.

Thị trường tiêu thụ bấp bênh, điệp khúc “được mùa mất giá, được giá mất mùa” là một ám ảnh đối với nông dân. Về khoa học kỹ thuật, chúng ta không có những thành tựu nổi bật. Theo tôi, đó chính là nguyên nhân khởi nguồn làm cho nền nông nghiệp gặp khó khăn như hiện tại.

- Tiền phong: Hiện nay, tại nhiều vùng nông dân bỏ ruộng, bên cạnh những chính sách đất đai còn những nguyên nhân về thị trường?

Ông Nguyễn Công Tạn: Trước hết, phải nói rõ nông dân chán đất gì. Ở đây chính là đất lúa. Nông dân bỏ ruộng chính ở hai vựa lúa lớn là Đồng bằng sông Hồng, Đồng bằng sông Cửu Long. Còn các đất canh tác cà phê, cao su, hồ tiêu… người dân vẫn mê, vì giá trị các nông sản này cao.

Vậy vì sao nông dân chán đất lúa? Với 1 ha đất lúa, nông dân chỉ thu lời được vài triệu đồng, trong khi đó có những nông sản khác mang lại lợi nhuận gần 100 triệu đồng/ha. Trong nền nông nghiệp VN, đại bộ phận nông dân trồng lúa. Khi người nông dân chán đất lúa, tất nhiên nông nghiệp sẽ tiêu điều.

- Tuổi trẻ: Vậy VN phải làm gì? Theo ông, đâu là chỗ cần phải tháo gỡ nút thắt của ngành nông nghiệp?

Ông Nguyễn Công Tạn: Câu hỏi đặt ra là VN cứ ôm mãi thành tích mấy triệu tấn gạo xuất khẩu để làm gì? Nhà nước phải mua tạm trữ hàng triệu tấn lúa cũng mất tiền ngân sách (cũng là tiền của dân). Xuất khẩu giá thấp nông dân cũng thua thiệt. Tôi cho rằng 7 triệu ha trồng lúa hằng năm đang là không gian tập trung mâu thuẫn về kinh tế - xã hội phải xử lý. Đột phá là phải gỡ tung chỗ này ra - không gian đang chứa mâu thuẫn và chứa mấy chục triệu nông dân trồng lúa này.

Ý tôi là bây giờ tính toán lại: một người ăn mỗi năm chỉ 100kg gạo thôi, tính dư ra là 200kg lúa, tức toàn dân số VN mỗi năm ăn chưa hết 20 triệu tấn, cộng thêm với khoảng 5 triệu tấn dự trữ đảm bảo an ninh lương thực nữa. Như vậy, chúng ta chỉ cần 5 triệu ha trồng lúa mỗi năm là có sản lượng 30 triệu tấn. Còn 2 triệu ha chuyển sang nuôi trồng thứ khác. Giảm bớt 2 triệu ha trồng lúa thì dứt khoát xã hội VN nhìn vào lúa không như bây giờ nữa, giá gạo sẽ lên gấp rưỡi, gấp đôi bây giờ. Lúc ấy nông dân mới có lãi thật, mới được hưởng đúng giá trị do mình làm ra.

Tất nhiên, có người sẽ nói làm vậy thì người dân ở khu vực khác phải mua gạo sẽ kêu, tức công nhân kêu, người hưởng lương kêu. Nhưng tôi thử hỏi lại vừa qua giá thành sản xuất điện lên, giá các loại dịch vụ lên, giá xăng thế giới lên là anh ký cho tăng giá ngay, tại sao nông dân cứ phải chịu đựng mãi giá lúa thế này?

2 triệu ha kia chuyển sang làm cái khác: trồng hoa, cỏ, cây cảnh, chỗ nào nuôi cá tốt thì đắp bờ nuôi cá... Như vậy, 2 triệu ha đó có thể tạo thêm giá trị gia tăng rất lớn, sẽ làm thay đổi diện mạo nông thôn.

- Tuổi trẻ: Nhưng nếu chuyển dịch như vậy thì có mâu thuẫn gì với nghị quyết của Quốc hội yêu cầu giữ 3,8 triệu ha đất lúa?

Ông Nguyễn Công Tạn: Nói giữ 3,8 triệu ha đất lúa không có nghĩa là phải trồng lúa trên 3,8 triệu ha đất ấy, mà là không được xây dựng công trình, chuyển sang làm khu công nghiệp. Còn nếu thấy trồng ngô, trồng đậu, trồng cỏ chăn nuôi, đắp bờ nuôi cá... có hiệu quả thì phải gợi ý cho nông dân làm chứ.

Giá lúa hiện đang ở mức thấp khiến nhiều nông dân thua lỗ. Trong ảnh: thu hoạch lúa tại huyện Thới Lai (TP. Cần Thơ).  Ảnh: TTO.

- Tiền phong: Đó là về thị trường, còn đột phá về khoa học công nghệ thì sao, thưa ông?

Ông Nguyễn Công Tạn: Trong khoa học kỹ thuật, cơ bản có hai mặt: Thứ nhất là tiếp nhận có chọn lọc những thành tựu của thế giới. Thứ hai là tự nghiên cứu để ứng dụng vào sản xuất. Tuy nhiên, cả hai mặt này chúng ta đều yếu. Do đó, phải có đột phá về cơ cấu sản phẩm và đột phát về công nghệ.

Đối với cơ cấu cây trồng, vật nuôi, phải trả lời câu hỏi mũi nhọn của chúng ta là gì? Trong tầm nhìn ngắn và trung hạn, theo tôi sản xuất lúa gạo chỉ có bớt chứ không tăng vì đã phát triển đến ngưỡng. Cao su và cà phê cũng không tăng. Trong chăn nuôi, cần đưa bò sữa lên làm mũi nhọn. Trong tầm nhìn dài hạn, tôi nhận định cần phát triển cây trồng cung cấp nguồn năng lượng sinh học.

Tôi dự báo nền nông nghiệp VN cần hai giai đoạn để đi lên. Trong tầm ngắn và trung hạn (từ 10 tới 15 năm tới), chưa thể khôi phục phát triển nhanh mà trước mắt là khắc phục sự chững lại. Đó là làm cho đời sống nông dân khấm khá lên, nông thôn thay đổi.

Giai đoạn tiếp theo, nếu chính sách đất đai có giải pháp đột phá, phát huy 100% hiệu quả của khoa học kỹ thuật thì nông nghiệp sẽ tiếp tục có bước nhảy vọt, khi đó nền nông nghiệp Việt Nam có thể đạt giá trị 100 tỷ đô la.

- Tuổi trẻ: Bộ trưởng Cao Đức Phát có nói rằng chính tính tự phát và việc khó thay đổi thói quen của nông dân cũng gây khó khăn cho tái cơ cấu, ví dụ như việc trồng giống lúa chất lượng thấp IR50404 đã được bộ khuyến cáo nên thôi hàng chục năm nay nhưng bà con cứ trồng...

Ông Nguyễn Công Tạn: Tôi không bình luận phát biểu của bộ trưởng. Tôi là nông dân làm ruộng nên tôi hiểu nông dân có chuyện của tâm lý và có chuyện sức ì của thói quen. Nhưng với nông dân, khi chỉ cho họ thấy rõ cái lợi thì không cần hướng dẫn họ cũng tự mày mò để làm và làm rất dứt khoát.

Ngay trong chuyện trồng lúa, tôi xin đặt ra câu hỏi là nếu mọi nông dân VN đều trồng lúa chất lượng cao thì giá lúa có cao hay không? Trồng lúa chất lượng cao phải đầu tư nhiều hơn mà không dám chắc bán giá cao thì nông dân thấy rủi ro nên họ không làm. Trong nông nghiệp là vậy, khi anh trồng 1ha thì giá cao ngất, nhưng đem trồng hàng ngàn hecta lại phải đem đổ đi.

Cho nên vai trò của người làm chính sách ở đây là phải nghiên cứu, dự báo thị trường thật tốt để cung cấp thông tin cho nông dân. Quan trọng hơn nữa là phải gắn kết nông dân với doanh nghiệp, bởi doanh nghiệp là người lo nhất về thị trường. Tôi chỉ đơn cử ngành chăn nuôi bây giờ doanh nghiệp nước ngoài vào đây nắm hết rồi, lợi thế của mình nhưng để họ nắm hết. Điều này thì không thể đổ lỗi cho nông dân.

- Tuổi trẻ: Ai sẽ phải là nhạc trưởng cho một cuộc tái cơ cấu mạnh mẽ như ông đề xuất?

Ông Nguyễn Công Tạn: Tất nhiên phải là Chính phủ, là Thủ tướng. Trong thời điểm này, đưa ra quan điểm cải cách, đụng chạm đến toàn bộ vấn đề kinh tế, chính trị, xã hội, tư duy như vậy thì tập thể Chính phủ phải đứng ra gánh vác và người đứng mũi chịu sào phải là Thủ tướng. Nếu cho rằng thực hiện bước đi như tôi đề xuất là mạo hiểm thì có thể chọn vài tỉnh ở Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long làm thí điểm, sau một năm sẽ cho ra kết quả ngay.

TS. Đặng Kim Sơn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược và chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn (IPSARD) cho rằng: Đã đến lúc VN phải tái cơ cấu nông nghiệp một cách triệt để. Kim ngạch xuất khẩu 30 tỷ USD đối với ngành nông - lâm - thủy sản hiện nay chưa phải là giới hạn của VN, chúng ta đang đứng trước nhiều cơ hội để đưa xuất khẩu VN lên 100 tỉ USD. Người tiêu dùng đang chuyển sang sử dụng những sản phẩm ngon hơn, tốt hơn, sạch hơn, mở ra cơ hội cho nền nông nghiệp mới. Các chuyên gia dự đoán trong 10-50 năm tới giá nông sản thế giới sẽ dừng lại ở mức cao, nhất là nông sản sạch và chất lượng. Trong nước thì kết cấu bữa ăn sẽ thay đổi rất nhiều, lương thực sẽ giảm từ 30% hiện tại còn 15%, tiêu thụ thịt tăng 20-24%, cùng với dân số tăng thì nhu cầu về mặt giá trị tăng trong 10 năm tới có thể hơn gấp đôi. (Theo TTO)

• P.V (tổng hợp theo TPO, TTO)/Phụ Nữ today

Vì sao nông sản giá thấp, rủi ro cao?

Việc truy xuất nguồn gốc nông sản như một cách minh bạch thông tin về chất lượng hàng hoá là yêu cầu của người tiêu dùng và chính phủ tại nhiều nước đang nhập khẩu nông, thuỷ sản nước ta. Đây không phải vấn đề mới, nhưng đến nay, vẫn chưa nhiều doanh nghiệp coi trọng việc này…

Liên kết kém, giá trị thấp

Giá càphê nước ta xuất khẩu chỉ bằng 89% giá mặt hàng cùng loại của thế giới

Câu chuyện đang xảy ra với mặt hàng lúa gạo và nhiều nông sản xuất khẩu khác ở nước ta, đó là xuất khẩu với sản lượng lớn nhưng giá trị lại thấp. Theo bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn, so với bình quân chung của thế giới, giá một số nông sản xuất khẩu chủ lực của nước ta luôn luôn thấp hơn nhiều. Cụ thể, năm 2012, giá càphê nước ta xuất khẩu chỉ bằng 89% giá mặt hàng cùng loại của thế giới. Con số này đối với trà là 54%, gạo là 79%...

Lý giải một phần nguyên nhân, TS Đặng Kim Sơn, viện trưởng viện Chiến lược nông nghiệp và phát triển nông thôn cho biết, quy trình để một sản phẩm nông sản được xuất khẩu hiện qua năm bước, đó là: nhà cung cấp đầu vào (nguyên liệu, thức ăn, giống...), nông dân, thương nhân trung gian, nhà chế biến, nhà xuất khẩu hoặc bán lẻ. “Thị trường bị phân tán, và bị xé lẻ ra theo kiểu như vậy nên hầu hết các thương lái thu mua để xuất khẩu mà không đầu tư vùng nguyên liệu, do vậy họ không mặn mà với việc truy xuất nguồn gốc hàng hoá nông sản và giá trị xuất khẩu thấp”, ông Sơn nói.

Thứ trưởng bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn Hà Công Tuấn thừa nhận, hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu nông sản ngại minh bạch thông tin đến người tiêu dùng, doanh nghiệp lo lắng về chuyện minh bạch thông tin sẽ làm giảm đi tính cạnh tranh của doanh nghiệp và vì thế, chấp nhận bán với giá rẻ hơn.

Hiện tại ở nước ta, có mô hình cánh đồng mẫu lớn của công ty cổ phần bảo vệ thực vật An Giang có đầu tư vùng nguyên liệu. Công ty tham gia đầu tư giống, phân bón và khoa học kỹ thuật cho nông dân để tạo ra các sản phẩm có giá trị cao, tuy nhiên tới nay công ty vẫn chưa được phép xuất khẩu mà muốn xuất khẩu lại phải liên kết với công ty khác.

Bắt đầu từ đâu?

Trong thực tế theo yêu cầu của chính phủ và người tiêu dùng tại nhiều nước nhập khẩu, việc minh bạch các thông tin về hàng hoá, nguồn gốc là bắt buộc. Bà Huỳnh Lê Tâm, chuyên gia về công nghệ thực phẩm cho biết, yêu cầu của khách hàng theo các tiêu chuẩn BAP, Global GAP, PAD/ASC luôn bắt buộc các nhà xuất khẩu phải có tài liệu và chứng minh được khả năng truy xuất nguồn gốc của tất cả các yếu tố tạo thành sản phẩm như: nguồn gốc con giống, nguyên liệu, bao bì, thành phần… Thậm chí các cơ sở sản xuất phải có hồ sơ ghi chép, giám sát hàng ngày về tình trạng của sản phẩm và tên của những người chịu trách nhiệm về các quy trình đó. Từ yêu cầu của khách hàng, các nhà bán lẻ cũng có yêu cầu tương tự với các nhà cung cấp.

Với chuỗi sản xuất nông sản bị cắt ra thành nhiều mảnh nhỏ như phân tích của ông Đặng Kim Sơn, việc truy xuất nguồn gốc chỉ được thực hiện tốt nếu các mối liên kết này vững vàng, bền chặt. Ông Sơn cho rằng, để tăng cường các mối liên kết này, cần sự tham gia của ban điều phối các ngành hàng xuất khẩu nhằm giảm sự cạnh tranh lẫn nhau dẫn đến giảm giá của các doanh nghiệp. Đây cũng là rủi ro lớn khi hàng nông sản Việt Nam phải đối mặt với các vụ kiện chống bán phá giá từ nước ngoài.

LÊ PHƯỢNG

Hiện tại đã có 12 doanh nghiệp xuất khẩu cá tra, tôm, rau, trái cây đã xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc hàng hoá điện tử. Với việc đầu tư hệ thống này, người tiêu dùng có thể biết được rõ và chính xác họ đang mua loại hàng hoá có đảm bảo và tin tưởng về chất lượng hay không. Truy xuất nguồn gốc hàng hoá được thực hiện rất đơn giản, tức thời và chắc chắn sẽ ảnh hưởng nhiều đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng tại các nước nhập khẩu. SGTT

“8 căn bệnh của nền kinh tế Việt Nam”...

Nguyên Phó thủ tướng Vũ Khoan đề cập đến “8 căn bệnh của nền kinh tế Việt Nam”...

“Thách thức lớn nhất của kinh tế Việt Nam hiện nay là chúng ta còn đang rất khó khăn, lúng túng trong khi thế giới lại đang thay đổi. Tụt hậu đang diễn ra trên nước chúng ta. Làm gì để kinh tế phát triển nhanh và bền vững đang là mối quan tâm của nhiều người”, chia sẻ của ông Vũ Khoan, nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Chính phủ.

Ông Vũ Khoan - nguyên Bí thư Trung ương Đảng, Phó thủ tướng Chính phủ

 
Xin ông điểm qua vài nét khái quát về kinh tế Việt Nam?

Theo cảm nhận của tôi thì hiện nay nền kinh tế nước ta cùng một lúc đối mặt với ba loại vấn đề. Về ngắn hạn - nói là ngắn hạn nhưng cũng đã trên dưới 6 năm rồi - là kiềm chế lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, lấy lại đà tăng trưởng. Về trung hạn là làm sao để 7 năm nữa, tức là tới 2020 nước ta về cơ bản trở thành nước công nghiệp. Và về dài hạn là tái cấu trúc nền kinh tế, chuyển đổi mô hình phát triển.

Ba vấn đề đó đều phức tạp và lồng ghép nhau, tác động qua lại lẫn nhau, cái này là tiền đề cho cái kia. Về lý thuyết thì như vậy nhưng làm thế nào để cùng một lúc giải quyết cả ba vấn đề là chuyện không dễ chút nào, nhất là trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới còn ẩn chứa biết bao điều bất trắc.

Bởi vậy muốn hay không thì có lẽ vẫn cần phải ưu tiên xử lý tình hình trước mắt vì kinh tế không ổn định thì làm sao đẩy mạnh được công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa? Làm sao chuyển sang mô hình phát triển hiệu quả và bền vững? Các phương cách xử lý các vấn đề ngắn hạn cần gắn với các yêu cầu trung và dài hạn chứ không cản trở hoặc đi ngược lại. 

Ví dụ việc xử lý nợ xấu không chỉ nhắm “đánh thông cục máu đông” mà phải góp phần tái cấu trúc ngành tài chính-ngân hàng để nó an toàn hơn, hiệu quả hơn, hiện đại hơn, đồng thời góp phần thúc đẩy quá trình tái cấu trúc toàn bộ nền kinh tế thông qua hệ thống tín dụng lành mạnh. 

Hoặc là, viêc xử lý tình trạng khó khăn trong tiêu thụ lúa gạo và một số nông sản khác... phải được đặt trong khuôn khổ tái cấu trúc cơ cấu sản xuất và tổ chức nền sản xuất nông nghiệp.

Kinh tế Việt Nam chỉ có thể đứng lên từ nội lực. Ông có bình luận gì về nhận định này? Liệu kinh tế của ta có thể phát triển nhanh và bền vững?

Một cháu bé tập đi thì nội lực của nó vẫn là chính. Một con người làm nên sự nghiệp hay không thì nỗ lực bản thân vẫn là quyết định, trừ trường hợp “chạy”. Một nên kinh tế chỉ có thể vươn lên nếu biết phát huy đầy đủ nội lực của mình.

Sở dĩ ta cần tái cấu trúc và chuyển đổi mô hình phát triển là vì nền kinh tế nước ta có một số khuyết tật. Ông Vũ Khoan

Khi nói đến “nội lực” nên hiểu cả lực vật chất lẫn lực tinh thần hay nói một cách khác là cả nội lực “cứng” lẫn nội lực “mềm”. Đó là trí tuệ biết chọn lựa và điều khiển cách đi phù hợp với tiềm năng và điều kiện của mình và xu thế của thế giới, tạo dựng và động viên được sự đồng tâm hiệp lực của cả dân tộc, biết huy động được cả nguồn lực bên ngoài phục vụ hiệu quả cho sự phát triển của mình. 

Nói như vậy để thấy nội lực là chính nhưng ngoại lực rất quan trọng, nhất là nước ta đã hội nhập với thế giới đang được toàn cầu hóa ở trình độ cao. Vấn đề là sử dụng ngoại lực ấy để mình mạnh lên chứ không để mất mình.

Kinh nghiệm các cuộc chiến tranh giữ nước và công cuộc đổi mới cho thấy điều đó. Hoàn cảnh ngày nay cũng không khác.

Nếu làm tốt những điều nói trên thì nước ta hoàn toàn có thể phát triển nhanh và bền vững.

Xung quanh câu chuyện kích cầu hay kích cung để kinh tế phát triển. Theo ông nên như thế nào?

Hiện nay chúng ta đang đứng trước một nghịch lý: không thắt chặt tiền tệ - thông qua cả ba kênh chủ yếu là phát hành, tín dụng và đầu tư, kể cả qua ngân sách - thì không kiềm chế được lạm phát hai con số đã hoành hành từ năm 2007, trừ năm 2009 và 2012.

Tác dụng phụ của đơn thuốc này là cả đầu vào - là vốn cho sản xuất - lẫn đầu ra - là tiêu dùng của toàn xã hội - đều thu hẹp, sản xuất đi xuống. Nhưng nếu nới lỏng tiền tệ, cả ngân sách và đầu tư, quá mức thì nguy cơ tái lạm phát lại gia tăng.

Vậy làm thế nào? Xem ra trong giới quản lý và khoa học đang có hai luồng ý kiến: gia tăng các biện pháp hỗ trợ sản xuất, thực tế là kích cung, hay kích thích tổng cầu.

Theo thiển ý của tôi, cung-cầu có mối quan hệ qua lại lẫn nhau. Hỗ trợ sản xuất tức là tạo ra việc làm và gia tăng thu nhập, từ đó kích cầu. Ngược lại kích thích tiêu dùng sẽ thúc đẩy sản xuất. 

Vấn đề là liều lượng hợp lý để không bùng phát lạm phát cao - còn lạm phát ở mức nào thì trước mắt chúng ta đành chấp nhận do yếu kém nội tại của nền kinh tế và sự biến động của thị trường trong và ngoài nước - và kích thích đúng kênh, đúng đối tượng, chủ yếu vào “kinh tế thực” chứ không vào “kinh tế ảo”. Nhất quyết không tạo nên bong bóng một lần nữa.

Ông từng nhắc tới 8 căn bệnh của nền kinh tế Việt Nam, cụ thể đó là những căn bệnh gì và theo ông cần làm gì để gỡ những bệnh đó?

Sở dĩ ta cần tái cấu trúc và chuyển đổi mô hình phát triển là vì nền kinh tế nước ta có một số khuyết tật. Đó phải chăng là:

- Phát triển dựa chủ yếu vào đồng vốn và lao động, năng suất lao động tổng hợp thấp. Nói một cách khác là phát triển theo chiều rộng.

- Nền kinh tế không hiệu quả thể hiện ở hiệu quả sử dụng đồng vốn kém, tiêu hao nhiều.

- Kinh tế phát triển chưa bền vững. Tuy đạt được tiến bộ đáng kể về xóa đói giảm nghèo nhưng sự phân hóa giữa các tầng lớp dân cư và vùng miền có xu hướng doãng ra. Còn tồn tại nhiều vấn đề xã hội, kể cả chất lượng giáo dục, y tế, văn hóa; môi trường bị hủy hoại.

- Cơ cấu kinh tế, nhất là đi sâu vào từng ngành, tiểu ngành, sản phẩm còn rất lạc hậu. Khả năng cạnh tranh quốc gia, doanh nghiệp cũng như hàng hóa và dịch vụ còn kém.

Sự tụt hậu xa hơn - chứ không chỉ là “nguy cơ” - so với nhiều nước trong khu vực là nhãn tiền.Ông Vũ Khoan

- Kinh tế chưa thực sự đứng vững trên đôi chân của mình, còn tùy thuộc quá nhiều vào bên ngoài cả về vốn lẫn công nghệ, thị trường.

- Thể chế còn quá nhiều bất cập.

- Chất lượng nguồn nhân lực cả trong quản lý lẫn sản xuất còn thấp kém.

- Hạ tầng sản xuất (bao gồm cà điện nước) và xã hội đều chưa đồng bộ, chất lượng thấp.

Thiết nghĩ quá trình tái cấu trúc và chuyển đỏi mô hình phát triển phải nhắm chỉnh sửa tất cả những khuyết tật này mới có thể có được một nền kinh tế có hiệu quả và bền vững, có khả năng cạnh tranh cao.

 Có hai luồng ý kiến trái chiều. Một cho rằng tình hình kinh tế hiện đang rất nguy hiểm, không thể bình tĩnh. Ý kiến khác cho rằng cứ từ từ mà đi. Câu chuyện này còn đang gây tranh cãi. Ý kiến ông thế nào?

Tôi nghĩ kinh tế nước ta hiện nay chưa đến mức khủng hoảng hay suy thoái, vì dù sao đi nữa tăng trưởng vẫn còn “dương”. 

Nhưng rõ ràng trong những năm qua nó đã phải đối mặt với nhiều sự bất ổn và suy giảm ở mức đáng lo ngại. Sự tụt hậu xa hơn (chứ không chỉ là “nguy cơ”) so với nhiều nước trong khu vực là nhãn tiền. Đó là chưa kể những khuyết tật vốn có tạm liệt kê ở trên.

Chúng ta đã có cả một bộ máy đồ sộ dẫn dắt, điều hành nền kinh tế. Vấn đề chỉ là làm sao huy động được trí tuệ và sự đồng thuận của toàn xã hội, làm sao dân yên và vào cuộc - chứ không chỉ “hệ thống chính trị vào cuộc” - vì như Bác Hồ và thực tế cách mạng nước ta cho thấy rõ, “khó vạn lần dân liệu cũng xong”.

(Nguồn: Thời báo Kinh tế Việt Nam)/Vneconomy

Hàng loạt sai phạm kinh tế tại Tập đoàn Bưu chính Viễn thông

Phó thủ tướng chỉ đạo VNPT tổ chức kiểm điểm cá nhân, tổ chức liên quan đến sai phạm..

Trụ sở VNPT tại Hà Nộ

Thanh tra Chính phủ vừa công bố kết luận thanh tra việc quản lý, sử dụng vốn và hoạt động kinh doanh, quản lý thu chi tại Tập đoàn Bưu chính Viễn thông Việt Nam (VNPT).
Theo Thanh tra Chính phủ, qua quá trình thanh tra, kiểm tra tại đơn vị này cho thấy, hiệu quả kinh doanh của VNPT đạt mức tăng trưởng cao, vốn chủ sở hữu của nhà nước tại đơn vị này tăng từ 39.955 tỷ đồng năm 2006 lên 69.498 tỷ đồng năm 2010; hệ số nợ phải trả ở mức đảm bảo chủ động về kế hoạch tài chính…

Tuy nhiên, bên cạnh đó, việc quản lý, sử dụng vốn, tài sản từ 2006 - 2011 tại VNPT và một số đơn vị thành viên còn để xảy ra một số khuyết điểm, vi phạm.

Cụ thể, việc bàn giao vốn điều lệ cho Tổng công ty Bưu chính (VNPost) và quản lý các quỹ không đúng theo quy định. VNPT bàn giao vốn điều lệ cho VNPost chưa đúng thời gian quy định 796 tỷ đồng, trong đó việc xác định giá trị chênh lệch 253 tỷ đồng của Công ty Dịch vụ Tiết kiệm Bưu điện (VPSC) sau khi đánh giá lại trong tổng số 6.576 tỷ đồng vốn điều lệ mà VNPT đã bàn giao lại cho VNPost là chưa phù hợp do tài sản của VPSC thuộc VNPost.

Bên cạnh đó, VNPT còn nộp chậm quỹ Viễn thông công ích (VTCI) 73,3 tỷ đồng; chưa xác định số phải nộp quỹ năm 2011 và 2012. Riêng Công ty Thông tin di động (VMS) đã trích vượt chi phí nộp quỹ VTCI đến năm 2011 lên tới hơn 193 tỷ đồng, nhưng lại chưa nộp năm 2011 là hơn 496 tỷ đồng.

Về quản lý đầu tư, mua sắm tài sản, trong giai đoạn 2006 – 2011, VNPT đã triển khai một khối lượng lớn các dự án đầu tư, trong đó tổng mức đầu tư liên tục được thay đổi, trong khi tiến độ lại chậm dẫn đến hiệu quả đầu tư tăng, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn.

Tại một số dự án, do việc khảo sát, tính toán sai thực tế, đánh giá thị trường chưa tốt đã dẫn đến lãng phí về tài sản , thiết bị, quá trình kinh doanh không hiệu quả. Đơn cử như dự án cáp đồng hiện còn tồn đọng vật tư lên tới hơn 70 tỷ đồng, dự án Cityphone lỗ và tài sản không khấu hao được lên tới hơn 168 tỷ đồng…

Đặc biệt, việc quyết định dự án Vinasat 1 và 2 với tổng vốn đầu tư lên tới 9.280 tỷ đồng, tuy đạt được mục tiêu về chính trị - xã hội, nhưng đến thời điểm năm 2011 dự án này chưa đảm bảo hiệu quả kinh doanh như kế hoạch được phê duyệt, với số lỗ vượt dự kiến lên tới 329 tỷ đồng.

Về quản lý đầu tư tài chính dài hạn của VNPT, đến thời điểm cuối năm 2011, VNPT đã đầu tư góp vốn vào 86 doanh nghiệp với tổng giá trị 3.273 tỷ đồng, trong đó: 38 doanh nghiệp thu được 322 tỷ đồng lợi nhuận; 28 doanh nghiệp có vốn đầu tư gần 200 tỷ đồng nhưng lợi nhuận thu về đạt thấp. Đặc biệt, với số tiền hơn 723 tỷ đồng rót vào 20 doanh nghiệp và quỹ khác nhưng không thu được lợi nhuận, gây lãng phí vốn đầu tư.

Bên cạnh đó, Thanh tra Chính phủ cũng phát hiện VNPT chưa thực hiện nghiêm túc quy định của Chính phủ về việc thoái vốn đầu tư ngoài ngành đối với 11 đơn vị. Ngoài ra, do yếu kém và sai phạm trong quản lý tại Công ty Tài chính Bưu điện đã khiến cho doanh nghiệp này thua lỗ, mất vốn lớn, đã được Kiểm toán Nhà nước kết luận.

Ngoài ra, VNPT cũng để xảy ra một số sai phạm trong quản lý sử dụng đất đai tại 19 đơn vị bưu chính, viễn thông, chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế, sử dụng sai mục đích đối với khu đất C30 rộng 40ha tại Tp.HCM.

Về việc quản lý doanh thu, chi phí, kết quả hoạt động kinh doanh và thực hiện nghĩa vụ đối với ngân sách nhà nước, Thanh tra Chính phủ cho biết VNPT cũng để xảy ra nhiều tồn tại, trong đó đáng chú ý là việc kết quả kinh doanh chưa được phản ánh đúng với thực tế khi tập đoàn cho phép điều tiết doanh thu giữa các đơn vị hạch toán phụ thuộc bằng việc xuất thẻ di động trả trước hơn 4.496 tỷ đồng khiến cho đơn vị kinh doanh có lãi trở thành lỗ và ngược lại.

Đặc biệt, kết quả kinh doanh của VNPT từ 2006 đến 2010 không đạt chỉ tiêu tỷ suất lợi nhuận đề ra, dẫn đến kết quả vốn chủ sở hữu đến cuối 2010 chưa được bổ sung, thiếu hơn 2.700 tỷ đồng. Bên cạnh đó, việc trích quỹ khen thưởng phúc lại tại VNPT trong 2 năm 2007 và 2009 lên tới hơn 1.100 tỷ đồng.

Với thực tế như trên, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị Chính phủ và các bộ, ngành chủ quản của VNPT thẩm định và đề xuất Thủ tướng phê duyệt đề án tổ chức, sắp xếp lại mô hình hoạt động của VNPT, điều chỉnh và xử lý những tồn tại đã phát hiện liên quan đến trách nhiệm của các bộ.

Đối với VNPT, Thanh tra Chính phủ đề nghị kiểm điểm trách nhiệm cá nhân, tổ chức tại công ty mẹ và các đơn vị thành viên vì đã có liên quan đến những vi phạm nói trên, đặc biệt là các sai phạm tại Công ty Tài chính Bưu điện và Công ty Viễn thông Quốc tế (VTI).

Cùng với đó, kiến nghị các bộ, ngành vào cuộc xử lý về kinh tế, thu hồi về cho ngân sách 105 tỷ đồng do VNPT chưa thực hiện; giao Bộ Tài chính chủ trì đề xuất giải pháp và xử lý một số nội dung: bổ sung vốn điều lệ 2.739 tỷ đồng; các khoản nợ phải thu khó đòi đã trích lập dự phòng tại công ty VTI gần 46 triệu USD và một số khoản chưa phù hợp khác lên tới hơn 2.600 tỷ đồng.

Được biết, ngày 17/7 vừa qua, Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, thay mặt Chính phủ đã có văn bản đồng ý với những kết luận của Thanh tra Chính phủ tại VNPT. Phó thủ tướng chỉ đạo Bộ Thông tin và Truyền thông, VNPT tổ chức thực hiện kiểm điểm cá nhân, tổ chức có liên quan đến sai phạm, trừ vụ việc xử lý nợ khó đòi tại VTI, báo cáo lên Thủ tướng trong tháng 9/2013.

Từ Nguyên/Vneconomy

“Đã có kết quả kiểm tra lại sai phạm đất đai tại Đà Nẵng”

Tuy nhiên, kết quả như thế nào hiện chưa thể công bố mà phải chờ ý kiến của Chính phủ...

Thanh tra Chính phủ từng kết luận, Sai phạm trong quản lý đất đai tại Đà Nẵng đã gây thất thu cho ngân sách hơn 3.400 tỷ đồng.Bộ Tài nguyên và Môi trường vừa hoàn tất việc kiểm tra 48 dự án đất đai được cho là có liên quan đến sai phạm đất đai tại Đà Nẵng, theo kết luận của Thanh tra Chính phủ hồi tháng 1/2013.

Tại buổi họp báo thường kỳ quý 2/2013 do Bộ tổ chức chiều 18/7, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Hiển cho biết, sau khi Thanh tra Chính phủ công bố kết luận và có ý kiến chỉ đạo “kiểm tra lại” của Thủ tướng đối với các sai phạm về quản lý đất đai tại Đà Nẵng, Bộ đã tiến hành kiểm tra và hiện đã hoàn tất các công việc.

Tuy nhiên, kết quả như thế nào hiện chưa thể công bố mà phải chờ ý kiến của Chính phủ.

Theo đại diện lãnh đạo Bộ Tài nguyên và Môi trường, đây không phải là đợt thanh tra lại mà chỉ tiến hành kiểm tra theo chỉ đạo của Thủ tướng, trong đó có một số dự án cần kiểm tra thêm. Tổng số các dự án của đợt kiểm tra vừa rồi là 48 và các dự án này không liên quan nhiều đến các sai phạm trong kết luận của Thanh tra Chính phủ đã công bố hồi tháng 1/2013.

Trước đó, Thanh tra Chính phủ đã công bố kết quả thanh tra trách nhiệm của Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng trong việc chấp hành pháp luật về thanh tra và quản lý, sử dụng đất đai trên địa bàn. Trong đó có chỉ rõ hàng loạt sai phạm trong  việc giao đất, đấu giá, chuyển quyền sử dụng đất khiến ngân sách thất thu hơn 3.400 tỷ đồng.

Đặc biệt, trong kết luận của mình, Thanh tra Chính phủ đã kiến nghị kiểm điểm hàng loạt lãnh đạo Đà Nẵng, trong đó có Chủ tịch, các phó chủ tịch UBND thành phố cùng các tổ chức và cá nhân có liên quan trong giai đoạn 2003 - 2011, do đã vi phạm quy định về quản lý đất đai, gây thất thu cho ngân sách nhà nước.

Ngay sau kết luận này, lãnh đạo Đà Nẵng cho rằng, kết luận của Thanh tra Chính phủ là “không có cơ sở”.

Tuy nhiên, đầu tháng 7 vừa qua, Thanh tra Chính phủ đã phải tái khẳng định kết luận thanh tra của mình trước thông tin từ Trưởng ban Nội chính Trung ương Nguyễn Bá Thanh cho rằng “Thanh tra Chính phủ đã đồng ý với những phản hồi và kiến nghị của Đà Nẵng”.

Cũng tại buổi họp báo, thông tin về tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Thứ trưởng Nguyễn Mạnh Hiển cho biết, đến nay, cả nước đã cấp được khoảng 82,2% diện tích đất cần cấp giấy, trong đó có 8 tỉnh cơ bản hoàn thành cấp giấy chứng nhận lần đầu cho các loại đất chính gồm: Bình Dương, Đồng Nai,  Long An, Bạc Liêu, Bến Tre, Đồng Tháp, An Giang và Vĩnh Long.

Tuy nhiên, hiện vẫn còn 22 tỉnh, thành phố có kết quả cấp giấy chứng nhận ở nhiều loại đất còn thấp, chỉ đạt dưới 70% diện tích cần cấp. Số tỉnh, thành này chỉ mới cấp được 822.000 giấy chứng nhận, đạt 85% diện tích các loại đất của các tỉnh, thành phố và mới chỉ đạt 18% diện tích cần cấp giấy chứng nhận trong năm nay; trong đó số lượng các trường hợp tồn đọng chưa cấp giấy chứng nhận tập trung ở các tỉnh, thành phố điển hình như Hà Nội, Tp.HCM, Nghệ An…

Sông Hà/Vneconomy

Bán hết lúa vẫn còn nợ

Xã Thường Nga, Can Lộc (Hà Tĩnh) thuần nông, đời sống của 1.091 hộ dân vẫn chủ yếu dựa vào 330 ha lúa. Mỗi năm xã tổ chức thu sản hai vụ, vụ tháng 5 và vụ tháng 10.

"Các khoản phí quá cao"

Trưởng thôn Đất Đỏ (xã Thường Nga), ông Đường Văn Ngự thẳng thắn: Các khoản phí quá cao, thu hai vụ, có những hộ, để có tiền nộp sản phải bán sạch cả lúa luôn.

Cái thẳng thắn của ông Ngự một phần xuất phát từ việc năm nay thôn Đất Đỏ chẳng được thưởng gì của xã trong dịp thu sản cả. Lý do là vì dân không có tiền nộp. Chỉ tiêu xã và thôn đề ra là thu 303 triệu đồng nhưng chỉ hoàn thành được có 75%. Thậm chí, ngay cả khi dịp thu sản xong vài ngày, xã với thôn tổ chức tận thu thêm một đợt nữa ở nhà văn hóa nhưng chỉ được thêm có một ít mà thôi.

Một hộ dân ở thôn Đất Đỏ phải chịu hai phần đóng góp, phần của xã và phần của thôn. Phần của thôn nặng nhất là đường bê tông, mỗi khẩu 100 ngàn đồng, cộng thêm thu hoạt động xóm 2kg/sào, thu bảo vệ đồng 1kg/sào.

Phần của xã mới nhiều. Các hộ gia đình đều nhận được một tờ chỉ tiêu nộp quỹ vụ Đông Xuân năm 2013 bao gồm các khoản sau: Thu theo hạng đất, thu thầu hợp đồng, thuế vườn đồi, bảo vệ màu, quỹ khuyến học, 3 loại quỹ, quỹ an ninh quốc phòng, phạt vi phạm kế hoạch hóa gia đình, trốn nghĩa vụ quân sự…

Trưởng thôn Ngự dẫn tôi vào nhà bà Nguyễn Thị Liên (62 tuổi) khi bà vừa nhập viện. Đứa cháu nội đang còn bé tí ti thấy ông trưởng thôn vừa đến nhà mình đã hỏi: Bác đến thu tiền sản hả bác? Bà cháu đang đi viện, để vài hôm nữa bố cháu trả cho.

Nó nói thế chứ nhìn vào gia cảnh bà Liên chắc đó chỉ là lời hứa cho qua chuyện.

Bà Liên hộ nghèo, con cái 4 đứa đều đã xây dựng gia đình, đứa nào cũng quặt quẹo, không nuôi nổi mẹ. Bà ở cạnh vợ chồng anh con trai thứ 3, Nguyễn Công Thức (38 tuổi) và Nguyễn Thị Anh (40 tuổi). Cũng như đứa cháu bà Liên, chị Anh hơi hoảng khi thấy người lạ đến nhà vì tưởng người ta đến đòi nợ tiền phân bón.

Gia cảnh nghèo khó, chồng sức khỏe yếu, con cái phải bỏ học giữa chừng.Cả gia đình 6 người nhưng chỉ được một suất ruộng một sào hai, phải đấu thêm sào ba của xã và hơn 3 sào của người khác nữa. 6 sào ruộng, được mùa thu về cả tấn thóc, cứ tưởng là nhiều nhưng thực tế chẳng còn gì.

Dịp thu sản này, nhà Thức - Anh phải bán hơn 6 tạ, giá lúa 5.600đ/kg , được gần 4 triệu đồng. Đóng góp, trả nợ mùa trước, trả nợ tiền vay thóc ăn khi chưa kế mùa đã hết sạch trơn. Còn hơn 3 tạ lúa trong khuông nhưng chắc chắn sẽ phải bán tiếp vì tiền cày ruộng 150 ngàn/sào, tiền tuốt, 50 ngàn/sào, tiền chở 50 ngàn/sào chưa trả.

Bán hết thóc, gia đình chị Anh vẫn không đủ tiền để nộp

Vụ mùa năm nay, xã Thường Nga có chủ trương cho các hộ dân nợ tiền phân để thực hiện cánh đồng mẫu lớn. Gia đình chị Anh nợ gần 3,2 triệu, mới trả được có 600 ngàn. 300 ngàn tiền đóng khoản bê tông để xây dựng giao thông cho xóm chưa nộp nổi đã đành, 3 sào ruộng đi đấu, tiền sản phải trả cho người ta cũng đang nhìn vào 3 tạ lúa ấy.

Thực trạng mà trưởng thôn Ngự hài hước rằng chỉ vài ngày nữa là đám chuột khóc ròng vì thóc hết, còn chị Anh nói giọng buông buồn: Thiếu tiền sản, đi họp người ta giơ lên đặt xuống. Phải đi vay nợ cá nhân, lãi cao một tý chứ không ai nói ra nói vào gì cả. Hiện đang nợ ngân hàng 21,3 triệu đồng cũng nỏ biết lấy chi để mà trả lãi. 3 tạ lúa còn, nếu để cho con ăn thì phải đi vay tiền để trả cho người ta rồi chịu lãi, còn như bán sạch sành sanh thì cũng không đủ tiền mà đóng nộp.

Lọt lòng, bỏ quê… đều phải đóng

Đợt thu sản ở xã Thường Nga là thời điểm kết thúc niềm vui ngày mùa của nhiều hộ gia đình. Đã thế, một năm xã lại thu 2 vụ, người dân rơi vào vòng xoáy lo toan không lối thoát.

Một trong những gia đình phải đóng sản nhiều nhất ở thôn Đất Đỏ là hộ bà Lê Thị Hà (53 tuổi). Sở dĩ, nhà bà Hà phải đóng sản nhiều nhất thôn là bởi ông bà đẻ nhiều, có tới 5 người con.

Hiện tại, nhà bà Hà có 10 khẩu. Hai vợ chồng, 6 đứa con (1 con dâu, 5 con đẻ), 2 đứa cháu nội. Tất tần tật đều phải nằm trong diện khẩu thu, bắt buộc phải đóng đậu.

Đứa con đầu tên là Đường Anh Ngọc, đi làm công nhân rồi xây dựng gia đình với chị Phạm Thị Thương tận miền Nam. Tiếng là hai vợ chồng có công ăn việc làm nhưng vợ bị u vú, đẻ hai đứa con rồi mà vẫn chưa tách được khẩu nên bà Hà phải gánh cho nó cả 4 khẩu đóng góp.

Bảng thu các loại quỹ, phí của người dân xã Thường Nga

Đứa con thứ hai vừa lấy vợ nhưng chưa dám đưa về vì sợ mẹ phải đóng góp thêm. Bà Hà vừa vào Nam dự cưới nó, vay mượn xóm làng mua được chỉ vàng để đeo cho con dâu, vừa đeo xong vội vàng xin lại nó bởi gia đình ở quê còn nợ nần quá nhiều.

Chị Hà than: “Đi cưới con về người ta đến đòi nợ tới số. Nợ tiền sản, nợ tiền phân bón, nợ tiền xây dựng… Bán lúa chỉ trả được một phần, lại phải nợ tiếp thôi. Không phải nhác nhớn chi mô chú, nhưng mà làm bao nhiêu cũng không đủ nộp”.

Mỗi vụ, gia đình bà Hà làm 7,1 sào ruộng. Vụ 5 được hơn tấn rưỡi thóc, vụ 10 chỉ được tầm 9 tạ do cào cào ăn hết. Vụ nào cũng phải đóng sản, đóng theo khẩu, theo lao động, theo đầu sào… Nếu hạch toán rạch ròi thì chừng ấy ruộng chưa bao giờ đủ tiền nộp cả.

Như vụ này, chỉ riêng tiền bê tông đã mất 1 triệu đồng, tiền đất hạng 3 mất 117,6kg thóc, bảo vệ mùa màng 6 kg, quỹ khuyến học 30 ngàn, 3 loại quỹ 137,5 ngàn, quỹ An ninh quốc phòng 40 ngàn… Quỹ hoạt động xóm 129.300 đồng. Tổng cộng hết hơn 2 triệu. Đấy là chưa kể nợ từ vụ trước, nợ tiền phân bón còn 2,5 triệu đồng. Bán đi 8 tạ thóc rồi vẫn chưa đủ tiền sản, vẫn còn nợ nần tùm lum.

10 khẩu nhưng nhà bà chỉ tính 5 lao động. 5 lao động ấy toàn ốm đau, bệnh tật. Con viêm gan, con dâu u vú, cha bệnh, mẹ mù. Mẹ bà Hà là cụ Lê Thị Nhự (93 tuổi), ở một mình dưới xã Kim Lộc nhưng nhà sắp sập, nắng mua đều phải lên nhà con gái xin trú nhờ.

Về những phản ánh của những hộ dân gặp khó khăn trong dịp thu sản, đại diện chính quyền địa phương, ông Phó Chủ tịch UBND xã Thường Nga Đinh Văn Nam tâm sự: “Biết là người dân sản xuất khó khăn, nhưng thu sản là nguồn ngân sách chính của xã để xây dựng cơ sở hạ tầng, điều hành sản xuất, để trả công cho các đoàn thể, chi hội cơ sở”.

Hoàng Anh/NNVN

Về quê dịp thu sản

Việc đóng góp xây dựng quê hương là nghĩa vụ của mỗi người dân. Tuy vậy, nhiều hộ dân ở một số địa phương thuộc tỉnh Hà Tĩnh đang gặp nhiều khó khăn trong dịp thu sản. Loạt phóng sự này nhằm chia sẻ những khó khăn với người nông dân cũng như chính quyền địa phương, với mong muốn tìm ra những chính sách phù hợp hơn.

Sào ruộng cõng nhiều khoản thu

Hầu hết các xã thuần nông ở huyện Can Lộc (tỉnh Hà Tĩnh), ngân sách thu tại địa phương đều rất hạn hẹp. Chỉ có một khoản tiền khiêm tốn thu từ chợ quê, ki-ốt xăng dầu…, còn lại phần lớn phải trông vào diện tích ruộng của dân.

Nhiều ruộng nhất thôn không đủ tiền đóng sản

Thượng Lộc là xã thuần nông thuộc miền thượng huyện Can Lộc (tỉnh Hà Tĩnh). Đời sống của 1.344 hộ dân dựa vào 499 ha lúa. Tính bình quân, mỗi người dân Thượng Lộc chỉ được một sào ruộng.

Dịp thu sản năm nay, mỗi sào ruộng ấy phải gánh các khoản huy động đóng góp do UBND xã phát động như sau: Thuế đất phi nông nghiệp, 6.480 đồng/hộ. Quỹ phòng chống thiên tai, 1kg thóc/lao động/ năm. Quỹ đền ơn đáp nghĩa, 2kg/lao động/năm. Quỹ bảo trợ bà mẹ trẻ em, 2kg thóc/lao động/năm. Quỹ quốc phòng an ninh 30 ngàn/hộ/năm. Quỹ khuyến học, 4 ngàn đồng/khẩu/năm. Quỹ xây dựng hội trường UBND xã 100 ngàn/khẩu/năm. Quỹ hành chính 45 ngàn/khẩu/năm. Quỹ làm đường giao thông 80 ngàn đồng/khẩu/năm. Quỹ tiêm phòng gia súc, gia cầm, 30 ngàn đồng/hộ/năm. Phí môi trường, 60 ngàn đồng/hộ/năm. Quỹ làm thủy lợi, 40 ngàn đồng/sào/năm đối với đất hạng 1. 35 ngàn đối với đất hạng 2 và 30 ngàn đất hạng 3.

Dân nghèo xã Thượng Lộc phải gánh hàng chục khoản phí

Quỹ khuyến nông cũng thu theo hạng đất tương tự. Các hộ đấu thầu đất 5% phải nộp 100 ngàn đồng/sào/năm. Các hộ có đất đồi nộp 200 ngàn đồng/ha/năm. Ít nhất cũng 13 khoản ở xã. Ở thôn thì tùy, mỗi thôn ở xã Thượng Lộc dao động từ 3-5 khoản, tùy vào kế hoạch xây dựng mà tổ chức thu theo đầu khẩu, đầu hộ, đầu sào.

Giải thích những khoản thu liệt kê thành danh sách dài này, ông Nguyễn Viết Chuân, Phó Chủ tịch UBND xã, tâm sự: “Xã nghèo, có khoản thu ngân sách chi mô chú. Có bán được miếng đất giãn dân mô thì bán không thì thôi. Mấy năm nay đất bán rẻ mà chẳng có ai mua.

Chợ không có, khoáng sản tài nguyên không có, chỉ được mỗi cây xăng dầu thì nộp cho thuế rồi trích trở lại phần trăm cho xã. Chỉ biết trông vào các khoản thu. Thu của dân để phục vụ tái sản xuất, giao thông, thủy lợi phục vụ lại người dân mà thôi”.

Tất cả các khoản thu của xã đều có lý do và đã được Hội đồng nhân dân xã tiếp xúc cử tri và thông qua các cuộc họp từ đầu năm. Quỹ hành chính để trả công cho đội ngũ giúp việc ở các thôn, quỹ xây dựng hội trường để UBND xã trả nợ tiền xây trụ sở, quỹ làm đường giao thông, quỹ làm thủy lợi để xây dựng đường sá, kênh mương nội đồng…

Chỉ có điều, dân nghèo quá nên xã phải chia ra hai vụ để thu. Vụ Đông Xuân thu 70%, còn lại 30% chờ đến vụ Hè Thu thu nốt. Dịp thu sản năm nay ở Thượng Lộc kéo dài từ ngày 20 đến 30/6, vậy mà nhiều hộ dân vẫn không đóng nổi.

Tôi nhờ Trưởng thôn Trần Thư Tùng dẫn vào nhà nhiều ruộng nhất Đồng Thanh, gia đình ông Trần Thư Tài (51 tuổi) và bà Võ Thị Thanh (53 tuổi). Nhà ông Tài làm tới hơn 1,2 mẫu ruộng, cả được chia, cả đấu thầu, hạng 1, hạng 2, hạng 3 đều có cả, mỗi vụ thu hơn 2 tấn thóc.

Ấy thế mà dịp kết thúc cả chục ngày rồi mới chỉ nộp được có 1/3. Bán thóc rồi vẫn không đủ trang trải chi phí đầu vào nên tiền sản 1,83 triệu đồng nhà ông bà chỉ mới nộp được có 600 ngàn.

“Làm càng nhiều càng phải đóng cao. Nhà nước có cách chi hỗ trợ người dân với chứ tội lắm, làm ruộng đã lỗ rồi lại còn đóng sản thế này thì dân hết lúa ăn. Lúa đầu vụ giá 5 ngàn một cân, bây giờ lên được 5,2 ngàn thì không có mà bán nữa”, bà Thanh tâm sự.

“Dân nghèo đến mức thôn muốn làm đường bê tông 300 m thôi mà 120 hộ dân không làm nổi. Không phải họ không muốn làm, họ biết là làm đường là lợi ích sát sườn nhưng vì không có tiền nên không làm được thôi.

95 hộ làm ruộng, trong dịp thu sản phải vào từng nhà động viên, có nhà vào đến 4-5 lần, năm ngoái thu tiền quỹ xóm 10 ngàn, năm nay tăng lên 20 ngàn/sào mà dân đã kêu ca rồi. Các khoản của xã nhiều quá. Nhà nước bỏ thủy lợi phí rồi nhưng lại sinh ra các khoản khác còn nhiều hơn.

Dân thắc mắc khoản khuyến nông, quỹ làm thủy lợi, quỹ làm giao thông… Bởi vì xã thu nhưng có làm mấy mô. Năm ngoái cho thôn 18 triệu làm đường nội đồng, đường 7 m, xin hỗ trợ chi phí làm thêm cái cống cũng không được”. Ông Tùng băn khoăn như thế, nhưng không biết hỏi ai vì ông nghĩ, xã đã lên phương án thì chắc là thu đúng.

Đẻ nhiều, trốn khai sinh con

“Nông thôn bây giờ nếu chỉ làm ruộng thôi thì nằm trong chuẩn nghèo hết. Người dân không dám đặt bút để tính toán bởi chi phí đầu tư cộng thêm tiền đóng sản thì không ai làm ruộng nữa”, Bí thư chi bộ thôn Sơn Phú, ông Nguyễn Huy Quang nói thế.

Dịp thu sản năm nay rơi vào thời điểm Sơn Phú không có trưởng thôn, xã phải cử đoàn công tác về hội trường thôn bắc loa gọi từng nhà đến nộp. Mãi gần đây, nhờ vận động mà ông Võ Đình Tứ mới chịu làm.

Nhắc đến chuyện thu sản, cả ông Tứ lẫn ông Quang chúi đầu vào nhau tính toán. Một phép tính cho kết quả người dân chẳng còn gì. Sơn Phú có 180 hộ, gần 800 nhân khẩu. Bình quân, mỗi hộ ở thôn có 4 khẩu, 2 khẩu trong độ tuổi lao động, 2 khẩu ngoài. Một gia đình làm nông ở Sơn Phú không đủ tiền đóng sản là điều hết sức hợp lý.

Gia đình Phan Trọng Hài (40 tuổi) cũng được chia 4 sào ruộng, mọi năm làm cũng không đủ tiền đóng sản nên vụ vừa rồi vợ chồng Hài đấu thêm của người khác làm tới 7 sào, những mong bỏ công ra làm, may ra thì đủ. Nhưng đến thời điểm này cả nhà chưa đóng được đồng nào, kể cả tiền phải nộp cho những gia đình cho mượn ruộng cũng đang còn nợ nốt.

Gia đình Hài phải trốn khai sinh cho con vì sợ nộp sản

Tổng tiền sản năm nay của gia đình Hài là 1,727 triệu đồng. Trong tờ ghi các khoản thu mà xã gửi về, gia đình chỉ có 5 khẩu, hai vợ chồng, 3 đứa con.

Biết tôi không phải cán bộ xã, Hài thành thật khai là vợ chồng anh còn một đứa con nữa. Nó tên là Phan Thị Bảo Ngọc, 6 tháng tuổi. Đặt tên đẹp đẽ thế rồi nhưng Hài không dám đưa con đi đăng ký khai sinh cũng chỉ vì sợ đóng góp. “Làm nông thì phải đóng sản nhưng nói thẳng ra là vợ chồng bàn nhau trốn. Lấy được giấy khai sinh cho cháu thì ít nhất cũng mất vài trăm ngàn nữa chú à”.

Ba đứa con trước của Hài, đứa lớn nhất chỉ vừa lên 10, nhưng vụ này chúng phải đóng gần cả triệu. Những khoản nặng nề như xây dựng hội trường UBND xã, quỹ giao thông, thủy lợi đều phải đóng cả.

Cả gia đình mỗi tháng ăn hết tạ hai thóc, nếu không phải bán thì đủ ăn trong vòng một năm. Thức ăn chủ yếu lấy trong vườn. Ăn nhạt rau muống, muốn ăn mặn thì muối cà, muối nhút.

“Không phải chây ì mô chú, nhưng không có tiền thật. Làm ruộng lỗ, chăn nuôi lỗ, đi làm thuê cật lực cũng không đủ nuôi con cái học hành”, Hài bảo.

Năng suất bình quân một sào ruộng ở Sơn Phú được khoảng 2 tạ, theo giá người dân đang bán hiện tại vừa tròn một triệu đồng. Làm 4 sào được 4 triệu nhưng chí phí sản xuất cộng tiền nộp sản vượt qua con số đó rất nhiều. Một sào ruộng, tiền phân bón, tiền giống, tiền thuốc BVTV... những khoản bắt buộc phải đầu tư, bỏ công hoàn toàn thì chỉ còn lại 288 ngàn. 6 tháng trời đầu tắt mặt tối chỉ được chừng ấy tiền, trong khi mỗi khẩu dân ở Sơn Phú phải chịu hơn 400 ngàn tiền đóng góp các khoản phí, quỹ để xây dựng ngân sách cho xã.

Hoàng Anh/NNVN

Dân viết đơn trả ruộng

Làm ruộng không có lãi, các khoản đóng góp cao, nhiều nông dân viết đơn trả ruộng, bỏ quê đi làm thuê.

"Dân bỏ đi là đúng"

Chủ tịch UBND xã Trường Lộc (huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh), ông Nguyễn Hữu Tuấn gọi đợt thu sản năm nay của xã là đợt thu nộp ngân sách. Các hộ dân ở xã phải chịu 13 khoản thu được liệt kê hết sức rõ ràng theo đầu sào, đầu khẩu, đầu hộ.

Ông Tuấn bảo: 781 hộ dân, kế hoạch xã sẽ thu 650 triệu đồng, nhưng khó hoàn thành lắm. Vụ Đông Xuân vừa rồi, chỉ tiêu đưa ra là cấy 251 ha nhưng chỉ được có 230,7 ha. Xã chưa thống kê được điện tích ruộng bỏ hoang vì còn phải chờ bà con khắc phục diện tích lúa ngập lụt. Một phần nữa là do có những hộ bỏ quê đi làm ăn, ruộng để không, ở nhà chỉ còn mấy đứa con nít.

Xã chưa thống kê được số diện tích ruộng bỏ hoang, nhưng ở các thôn, chắc chắn thực trạng nông dân bỏ ruộng ngày một nhiều. Trên tay trưởng thôn Phúc Trường Nguyễn Huy Hiền là xấp đơn xin trả ruộng của 12 hộ dân được ông gói cẩn thận trong túi nilon.

Diện tích ruộng bỏ hoang ở Trường Lộc ngày càng nhiều

Cũ có, mới có, nhưng ông Hiền khẳng định rằng đó vẫn chưa phải là số đơn có thể phản ánh hết thực trạng người dân bỏ ruộng ở đây. “Hầu như thôn nào cũng có nông dân bỏ ruộng. Mà không phải ít đâu, có nhà làm đơn trả cả mẫu luôn. Phức tạp lắm. Ở thôn này, nhiều nhà đang rục rịch gửi đơn nhưng tôi chưa nhận”.

Phải. Trả ruộng là hiện tượng bắt đầu phổ biến ở nhiều nơi, chính quyền địa phương đau đầu, nhưng vì sao ở một vùng đất thuần nông như xã Trường Lộc, nông dân lại dứt khoát trả ruộng thế này?

Thôn Phúc Trường có khoảng 120 mẫu ruộng, từ bao đời nay vẫn được xem là vựa lúa của xã, của huyện với năng suất bình quân 2,5 tạ/sào. Trưởng thôn Hiền chia 180 hộ dân trong thôn làm 3 phần.

Phần thứ nhất là các hộ dân ở nhà làm ruộng, không đi được đâu vì không có vốn. Phần thứ hai là các hộ bỏ hoang ruộng nhưng vẫn chấp nhận nộp tiền sản, đề phòng lúc khó khăn còn có chốn quay về. Phần thứ ba là những hộ trả hẳn, có đơn gửi Ban nông nghiệp xã và ông trưởng thôn đàng hoàng, dứt khoát. Lo ngại ở chỗ, số hộ dân rơi vào trường hợp thứ ba đang tăng nhanh.

Nguyên nhân? Chỉ mới đây thôi, một cán bộ cấp trên về xã, thấy thực trạng nông dân bỏ ruộng, rời làng đã vội vàng trách ông trưởng thôn Phúc Trường: Chú Hiền hay hè, răng lại để người dân bỏ ruộng mà đi nhiều như thế?

Thay vì trả lời, trưởng thôn Hiền hỏi lại cấp trên: Thưa chị, tui không còn cách mô khác, muốn dân no ấm thì phải để họ đi, ở nhà làm ruộng thì lấy chi mà nộp tiền đầu tư, tiền sản hả chị?

“Dân bỏ đi là đúng, có khi thôn này vụ sau không ai làm ruộng nữa”, đến bây giờ trưởng thôn Phúc Trường vẫn giữ nguyên quan điểm. Ông Hiền tính bình quân, mỗi hộ gia đình ở thôn này có 4 người. Một sào ruộng làm vất vả, cực nhọc trong vòng 6 tháng, nếu được mùa cũng chỉ thu về có 2,5 tạ thóc. Tiền đầu tư chi phí hết đã gần 2 tạ. Nộp thuế sản nữa thì vừa hết.

“Chưa tính nhân công lao động làm trong 6 tháng, các việc như phơi lúa, quạt lúa, đổ phân bón, phun thuốc trừ sâu mà cũng không còn xu mô hết chú ơi. Vụ Đông Xuân làm thì gần hòa, còn vụ Hè Thu thường chịu lỗ một sào từ 30-50 cân. Bản thân gia đình tôi làm 5 sào ruộng, tiền đầu tư hết 3 triệu đồng, đến lúc bán lúa ra chỉ được 2,5 triệu đồng, mỗi sào lỗ một trăm ngàn”, trưởng thôn Hiền tính toán.

Phép tính của ông Hiền là cách giải thích vì sao nông dân Phúc Trường bỏ ruộng, rời làng mà đi thành cả một phong trào. 180 hộ, ngoại trừ những hộ chỉ còn ông già bà lão, không còn sức lao động nữa thì nhà nào cũng có người đi làm thuê. Đi miền Nam, đi Tây Nguyên, đi Thái Lan, đi Lào… Ít thì chỉ 1-2 người, nhiều thì đi sạch.

Đi nhiều quá nên đợt thu sản lần này, nhiều giấy báo của xã đang nằm ở nhà ông trưởng thôn, chờ đến bao giờ có người về mới kêu lên nộp. Ví như hộ anh Tuấn Đức, đi hai vợ chồng với một đứa con. Ví như hộ ông Lợi, vợ con đi hết, chỉ còn lại ông chồng ốm đau và bà cụ già bệnh tật. Ví như hộ ông Hiền, ông Tam…

Bỏ ruộng vì lỗ, vì nhiều khoản thu

Trưởng thôn Hiền dẫn tôi đến nhà ông Nguyễn Huy Lợi (45 tuổi), một gia đình mà ông bảo là đã chán làm ruộng lắm rồi. Nhà ông Lợi có 5 khẩu, vợ chồng ông, bà mẹ già và hai đứa con trai. Mấy năm nay, chỉ có ông với bà cụ ở nhà nuôi nhau, vợ con đi làm bên Thái Lan hết. Tôi hỏi làm gì? Ông lắc đầu: Chịu.

Trong sổ sách, gia đình ông Lợi có hơn 1,4 mẫu ruộng. Vụ vừa rồi chỉ làm có 3 sào. Số còn lại, kêu khắp mà người ta cũng chỉ mượn có 6 sào, còn lại 5 sào bỏ hoang. Làm 3 sào nhưng phải đi thuê hết, mỗi vụ được 8 tạ lúa, chỉ vừa đủ ăn cho ông Lợi với bà mẹ già. Tiền sản năm nay gần 1,5 triệu đồng, lúa không dám bán nên phải nhờ hoàn toàn vào vợ con đi làm bên Thái.

Đến như chiếc cổng vào nhà vừa mới xây dựng, ông Lợi bảo là “để lòe thiên hạ”, vợ con ông gửi tiền về xây cho xóm làng khỏi nói nhà có người đi Thái mà không có gì. Bên trong còn xác xơ lắm.

Đơn xin trả ruộng

“Thôn này, anh vào nhà nào cũng thế, nếu không có người rời quê thì không tiền đóng sản. Làm ruộng bây giờ không có chi nữa rồi. Đau ở chỗ, ruộng bỏ hoang nhưng vẫn phải nộp các khoản của xã. Phần thu nhiều quá, không đáp ứng nổi, vụ tới, nói trả ruộng thì tôi chưa dám, chứ chắc chắn là sẽ bỏ, không làm nữa, vì làm có được chi mô", ông Lợi nói.

Làm ruộng đầu vào quá cao nên người dân bỏ? Đúng. Nhưng còn một lý do nữa, người dân thôn Phúc Trường thắc mắc các khoản thu trong đợt thu ngân sách năm nay của xã hơi nặng, lại không rõ ràng.

Cũng giống như nhiều địa phương khác, phương án thu của xã Phúc Trường được chia thành 3 loại: Thu theo đầu sào, đầu khẩu và đầu hộ. Thu đầu sào có các khoản: Giao thông thủy lợi nội đồng 8kg/sào, dịch vụ thủy lợi 2kg/sào, bảo vệ nông 2kg/sào. Khuyến nông 2kg/sào, diệt chuột 1,5kg. Cân đối thù lao cán bộ 30 ngàn/sào/năm.

Thu theo đầu khẩu gồm các khoản: Quỹ đền ơn đáp nghĩa, quỹ phòng chống thiên tai, quỹ vì trẻ em (5kg/lao động). Quỹ khuyến học 3 ngàn/khẩu. Quỹ văn hóa, y tế, giáo dục 3kg/khẩu. Thu theo đầu hộ gồm có: Quỹ An ninh quốc phòng 40 ngàn/hộ. Quỹ tiêm phòng gia súc 15 ngàn/hộ.

Chỉ riêng phần thu của xã, mỗi hộ dân Trường Lộc phải gánh 13 khoản thu. Nặng nhất là cân đối thù lao cán bộ, giao thông thủy lợi nội đồng, quỹ văn hóa, y tế, giáo dục…

Trưởng thôn Hiền bức xúc: Quỹ khuyến nông ví dụ thu 10 thì xã chi ra có 7, như thế có gọi là khuyến nông được không? Rồi quỹ khuyến học, con em nông thôn bây giờ đi học khổ đủ đường, vay nợ, đóng góp nhiều khoản rồi mà vẫn phải nộp sản ở nhà. Thế là phạt nông, phạt học chứ khuyến chi? Rồi còn văn hóa, y tế, giáo dục, những lĩnh vực này phải có ngân sách ngành dọc họ nuôi chứ sao lại bắt dân góp thóc để hoạt động?

Bỏ ruộng, bỏ làng một cách ồ ạt cũng là bất đắc dĩ. Nông dân ai muốn rời quê bao giờ. Như nhà ông Lợi, vợ con đi Thái, một mình ông vừa bệnh tật, vừa phải chăm mẹ già.

Mới đây, hai đứa con trai ông phải đưa xác một thanh niên trong thôn chết bên Thái Lan về. Đó là con nhà Bính Tân, mới 26 tuổi, chuẩn bị cưới vợ thì chết. Vợ trưởng thôn Hiền cũng đi Thái mấy năm, tết rồi về, ông không cho đi nữa.

“Tâm lý của dân là họ muốn đóng hết. Vừa là trách nhiệm, vừa bắt buộc phải đóng để còn giao dịch. Nhưng làm ruộng thì không đủ đóng, phải bỏ ruộng đi thì may ra”, Trưởng thôn Hiền khẳng định.

Hoàng Anh/NNVN